GOL (Gord) REPPEN

"En repp er brukt om en klynge med gardsbruk. En tett grend. Gardene her er opprinnelig skilt ut fra opphavsgarden Gol/Gord, (Eidsgard, Hersgard, Lagmannsgard, Kivegard, Olsgard, Tronsgard osv), og da de etter hvert utgjorde en hel grend, ble området kalt Golreppen".

GOLREPPEN EIT BYGDESENTER:

Frå middelalderen av og fram mot 19. århundre var Golreppen midtpunkt i bygda. Her sto den gamle stavkyrkja (1200 -1882)  og her var det postopneri på bruket Røysen frå 1847 like ved der Tingstugu vart bygd i 1857/60 og Gol Kyrkje sto ferdig i 1881. Her møttes bøndene til haust- eller vårting i tingstova.

Lindahl, Axel 01.07.1888. Bilde: Nasjonalbiblioteket

Golreppen før utskiftinga. Bilde: E. T. Braaten

Ein ser "Kirke-Tingstugu" ved sida av Gol kyrkje. Og ein ser veglina (Hemsedalsvegen) nederst i bildet som vart stukken i 1871 og bygd dei neraste åra.

Tidlegare gjekk vegen til Robru og Hemsedal opp Møllebakken, forbi Sanderborg, opp Røysebakken. Bilde over viser vegen forbi Søre Kjednbal (kinneberg) opp gutu, I tida 1857 - 1911, forbi tingstugu  gjennom tunet i Hersgard og bort til Prestegarden/Storla og vidare oppover det ein i dag kallar Søre Øygardsvegen. Vidare framover Øygardane og ned til Robru. Der tok vegen oppover Kleppsbakkane og svinga seg framover til Hemsedal forbi Sørbøl, Ålrust og Eikre.

Den nye veglina frå Heslabrua tok snarvegen langs Hemsil-juvet, kryssa som før ved Robru og følgde deretter Hemsil på austsida. Vegen vart kortare og flatare og var såleis eit viktig framsteg. Frå før gjekk det veg over Hemsedalsfjellet til Lærdal. Den vegen var ferdig i 1844.  I 1874 vart det bygd veg frå Spildra til Gamlevegen ved Prestegarden i Golrerppen. (Gol Kyrkje var på denne tida ikke bygd) Vegen Spildra - Gol Kyrkje slik den er i dag vart bygd seinhaustes 1958.

Frå Golreppen gjekk vegen oppover dalen til Ål gjennom Haugstadgutu (no veg forbi skiheisen) opp gamlekyrkjebakken og vidare gjennom Nivstad. Gjennom Skagagutu forbi Kålhulu over Verpebakken og ned til Tuppeakogenvegen, og vidare til Rotneim. På Rotneim vart denne vegen kalla kyrkjevegen. Men før 1820-vegen vart bygd etter storelva mellom Heslabrua og Rotneim var dette også hovedvegen frå Gol og oppover dalen.

Kyrkje- Tingstugu, før 1911.

Tingstugu (tingstova) vart  bygd i tida 1857-1860. 30. oktober 1860 vart det første kommunestyremøte halde i tingstova. Tingstova vart ståande i Golreppen i 50 år. Etter kvart kom det ynskje om å halda kommunestyremøta i banklokalet i leigde rom ved Hesla Bru. Ei nemd arbeidde med tanken, og 1911 vart tingstova teken ned og flytt til "sparebanktomta" i Gol sentrum. Der skulle den fortsatt nyttast som tingstove, men også nyttast til banklokale for Sparebanken. Då råbygget var på plass vart tomta teken attende på odel og "bygningskrotten" overteken etter takst av eigaren Lagmannsgard. Kommunen måtte i staden byggje eit helt nytt tinghus på ei tomt under Hesla på nordsida av Heslabrua.

Det gamle tinghuset vart selt og flytt til Nordstrandshøgda i Oslo som privathus. Det høyrer med til historia at "bygningskrotten" kom attende til Gol 1994, og ligg lagra på Bergasida. Les om tingstovetomta og striden om tingstaden og ideen om å byggje eit kombihus for skule og tinghus her

Golreppen før utskiftinga. (1894-1901)  Meir om utskiftinga her.  Les om Tingstugu i Gol gards- og ættesoge her

Fremst fjøs og stallar i Brekke. So Storla, Kivegard, Prestgarden, skimtar nokre hus i Tronsgard, Lagmansgard, Eidsgard og til høgre Tronsgardhaugen. Lenger ned kyrkja, Tingstugu, mellom kyrkja og Tingstugu ser ein bygnaden og nokre av husa på Leikvollen. Lenger ned Røysen og Kjendbal.

Erling Lae : Dette er et av de få bildene fra Golreppen før utskiftingen rundt 1900. Her var det gamle bygdesenteret. Gardstunene lå tett som en landsby langs gamlevegen ovenfor kirken og de hadde åkerlapper spredt rundt i hele reppen. Prestegarden hadde 32 åkerlapper. Ved utskiftingen ble jorden samlet for hvert bruk, men seks gardstun ble flyttet, og noen tun ble bygd opp langt unna det opprinnelige tunet. 32 bruk var omfattet av utskiftingen. Flyttingen var gjennomført i 1903.
Opphavsgården ble gradvis oppdelt, og de nye gårdene utskilt, gjennom middelalderen (1000-1300). Gårder som ble ryddet eller utskilt før svartedauen (1349/50) er alltid i ubestemt form (Eidsgard, Trondsgard, Ro), mens bruk fra nyrydningsperioden fra 1700-tallet, har «bestemt» form (Steingarden, Buksegarden, Rone, Berget).

Golreppen etter 1911. (Nasjonalbiblioteket)

Då den nye kyrkja skulle byggjast, var det nokon som meinte at den burde liggje nede i dalbotnen, men slik vart det ikkje.

Få kunne vel tenkje seg at dei steinete moane mellom det som i dag er Gol stasjon og Hesla bru, skulle bli sentrum i kommunen.

Hesla bru var ikkje berre eit geografisk midtpunkt i kommunen, men også eit viktig vegknutepunkt. Difor vart det frå 1907 arbeidd for å flytte tingstova hit. Det endte med at kommunen bygde ny tingstove i nærleiken av Hesla bru i 1913-15.   

Bilde: Nasjonalbiblioteket

Golreppen/Gol kyrkje av Wilse, Anders Beer 01.07.1928 (Nasjonalbiblioteket)

Ser ingen antydning til vegen mellom Spildra og Skaga/Tuppeskogen. Denne vegen vart ferdig seinhaustes i 1958. Raud pil syner kor posthuset som vart bygd i 1882 av materialar frå stavkyrkja sto, før det vart bygd nytt posthus i 1897 på tomta til Turhustbutikken ved Heslabrua.

"NORMANN" Bilete er vel tatt frå Berg - nedafor skulen sist på 1940- talet.

Flyfoto frå 1958.

Golreppen 1969. Nasjonalbiblioteket

Gol Kyrkje sett frå Ludderudbråten i Åsgardo

Sett frå Veikulnatten 09.06.2020