Engebret Haugo(L), hjulmakarverkstad(L).
Engebret 1881-1975 bygde og tok til med hjulmakarverkstad ved Robrune i 1903. Før den tid hadde han drive arbeidet heime i Haugo eit par år. Han fekk opplæringa si på Nes, hjå smeden og hjulmakaren Engebret Sjøng. Dessutan var far hans god smed so han lærde ogso mykje av han. Engebret arbeidde for det meste åleine. Attåt mykje reparasjonsarbeid og mykje anna småarbeid so som borkvessing og kvessing av grev og hestesko o. a. arbeidde han mange arbeidsvogner i året. Han laga og mange arbeidskjerre, og når det lei på også mange tømmerdoningar. Han fortel at for det fyrste var kr. 50,- vanleg pris på ei fullt ferdig arbeidsvogn. For ei arbeidskjerre var det vanleg kr. 30,-. Han heldt då alle materialar og det vart ikkje lite for dei. Trematerialane, god bjørk, var ikkje billege. For det fyrste var det berre svenskjern dei brukte, og det kosta 24 øre pr. kg. Det gjekk 30-40 kg. jern til ei vogn. Det vart då ikkje stor nettofortenest. Noko seinare kom det tyskjern i handelen, og det kosta berre 12 øre pr. kg. Dette hjelpte noko, men likevel vart det ikkje mykje for arbeidet. «Men so veit du eg arbeidde både seint og tidleg,» sa han. Likevel var det ikkje lett å koma til ei høgare dagløn enn kr. 1,- for dette tunge arbeidet. Engebret var kjend for å gjera sers godt arbeid. Han leverte køyrereiskap både til Hemsedal og Valdres. Etter 1914 gjekk prisane mykje opp, so då vart det betre vilkår. Engebret laga ogso reisekjerrer eller fjørkjerrer. Prisen på dei var kring kr. 80,-.
Etter 1940 minka det burt med det gamle hjulmakararbeidet, for då kom gummihjula i bruk meir og meir.
Ein hjulmakar er ein tradisjonell handverkar som lagar og reparerer hjul – særleg trehjul til vogner, kjerrevogner, sleder og gamle reiskapar. Dette var eit viktig yrke før bilar og fabrikkproduserte delar tok over.
Her er litt om kva ein hjulmakar gjorde:
🔨 Arbeidsoppgåver: Laga hjul av tre, med eiker, nav og felg. Tilpassa delane nøyaktig slik at hjulet vart sterkt og rundt. Monterte ofte jarnring (band) rundt hjulet for å gjere det slitesterkt. Reparerte skadde hjul og reiskapar. Samarbeidde ofte med smedar (som laga jarnbanda) og snikkarar.
🌲 Materiale og verktøy: Brukte tre som bjørk, eik eller furu. Handverktøy som øks, høvel, sag, tappjern og bor. Presisjon og erfaring var svært viktig.
🏛️ Historisk rolle: Hjulmakaren var viktig i bygdesamfunnet, fordi transport var avhengig av gode hjul. Yrket var vanleg fram til tidleg 1900-tal. I dag finst det mest som eit handverk innan kulturvern og museum.
