Generelt om fargeri på den tida(B)
- Eit fargeri er ein fabrikk eller verkstad der tekstilar (ull, bomull, lin, silke) vart farga med ulike fargar.
- På byrjinga av 1900-talet var industrialiseringa godt etablert, og fargeri vart meir mekanisert enn tidlegare. Mange stader var det framleis handarbeid, men dampmaskinar og større kjeleinstallasjonar var vanlege i større fabrikkar.
- Fargar vart brukte både til kvardagsklede, uniformar, møbelstoff og garn.
Teknologi og metodar
- Naturlige fargestoff vart framleis nytta, men syntetiske fargar (oppdaga frå midten av 1800-talet) hadde blitt vanlege:
- Kjemiske fargestoff baserte på anilin (frå koltjære). Desse gav sterke, haldbare fargar som lilla, blå og raud.
- Vanlege fargeprosessar inkluderte:
- Beising – stoffet vart behandla for å ta til seg fargen betre.
- Farging i store kar – stoffet vart senka i kokande eller varmt fargebad.
- Mønsterrulling eller batikk – enkelte stader vart mønster laga før farging.
- Etter farging kom skylling og nøytralisering for å fjerne overflødig fargestoff og hindre at stoffet falma.
Arbeidsforhold
- Fargeriane kunne vere helsefarlige: mange syntetiske fargar inneheldt tungmetall som bly, kopar eller arsen.
- Arbeidarane var ofte kvinner, og det var lange arbeidsdagar og sterke kjemikaliar i bruk.
- Seinare i perioden (etter 1910–1920) byrja nokre land å innføre arbeidstilsyn og tryggleiksreglar, men det var framleis ei risikofylt jobb.
Økonomi og samfunn
- Fargeri var ofte ein lokal industri, særleg i byar med tekstilproduksjon.
- Tekstil og klede var viktige for både lokal handel og eksport.
- Med aukande industrialisering vart fargeri ein profesjonell, spesialisert industri, som kravde både kjemikunnskap og teknisk innsikt.
Kulturell betyding
- Fargeri bidrog til fargerik mote og interiør. Førsyntetiske fargar var ofte mørkare og meir naturlege, medan syntetiske fargar kunne gi skarpe raude, lilla og blå tonar som vart populære i mote og design.
- Nokre fargar hadde også symbolsk tyding, t.d. uniformar eller festklede.
