Golreppen eit bygdesenter

Frå middelalderen av og fram mot vårt hundreårskifte var Golreppen midtpunkt i bygda. Her stod den gamle stavkyrkja som i 1882 vart avløyst av dagens kyrkje. Her møttes bøndene til haust- eller vårting i tingstova frå 1860.

Og her var det marknad

Då den nye kyrkja skulle byggjast, var det nokon som meinte at den burde liggje nede i dalbotnen, men slik vart det ikkje.
Få kunne vel tenkje seg at dei steinete moane mellom det som i dag er Gol stasjon og Hesla bru, skulle bli sentrum i kommunen. Hesla bru var ikkje berre eit geografisk midtpunkt i kommunen, men også eit viktig vegknutepunkt. Difor vart det frå 1907 arbeidd for å flytte tingstova hit. Det endte med at kommunen bygde ny tingstove i nærleiken av Hesla Bru, i 1913-15. Få år seinare vart Gamleheimen reist litt lengre oppe i bygda. Sparebanken fekk sitt hus i 1929.

Det nye sentrum tek form. 

Les meir om tingstova her

Kyrkje- Tingstugu, før 1911.

Tingstugu (tingstova) vart  bygd i tida 1857-1860. 30. oktober 1860 vart det første kommunestyremøte halde i tingstova. Tingstova vart ståande i Golreppen i 50 år. Etter kvart kom det ynskje å halda kommunestyremøta i banklokalet i leigde rom ved Hesla Bru. Ei nemd arbeidde med tanken, og 1911 vart tingstova teken ned og flytt til "sparebanktomta" i Gol sentrum. Der skulle den fortsatt nyttast som tingstove, men også nyttast til banklokale for Sparebanken. Då råbygget var på plass vart tomta teken  på odel og "bygningskrotten" overteken etter takst av eigaren Lagmannsgard. Kommunen måtte i staden byggje eit helt nytt tinghus på ei tomt under Hesla på nordsida av Heslabrua. Det gamle tinghuset vart solgt og flytt til Nordstrandshøgda i Oslo som privathus. Det høyrer med til historia at "bygningskrotten" kom attende til Gol 1994, og ligg lagra på Bergasida. Les om tingstovetomta her og striden om tingstaden og ideen om å byggje eit kombihus for skule og tinghus her

Tingstugu ved Heslabrua 1914-1915. Tingstugu fungerte som kommunehus fram til 1972-73 då ein flytta inn i Lysebo. Tingstova var ikkje lenger tidsmessig. 

Vonheim til høgre i bildet stod ferdig gjenoppbygd etter brannen 1911. Meir om Vonheim her

21.02.2017 Lagt i grus: Bygget, som både har tent som kommunehus, vaksenopplæring, husflidsskule og lampefabrikk, blir i desse dagar rive. Plassen skal inn til vidare brukast som parkeringsplass: (Foto: Bernt Ivar Bergum) Lokalhistorie i grus for ny p-plass.

I 1971 kjøpte kommunen både lampefabrikken og resten av bygningskomplekset. Då vart bygget brukt som kommunehus fram til 1990, då det nye kommunehuset stod klart.

Det 67 år gamle bygget fekk ikkje noko langt liv som pensjonist. Sist veke vart «Lysebo» gjort om til ein grushaug.
Nabohuset til kommuneadministrasjonen i Gol blir rive og skal i fyrste omgang gje plass til ein grusa parkeringsplass. På folkemunne i Gol har huset gått under ulike namn, Lysebo, det gamle kommunehuset, husflidsskulen, vaksenopplæringa. Det har bakgrunn i den mangfaldige bruken av bygget.
Det var så forfalle at det var ikkje mykje å ta vare på.
Starta som snikkarverkstad
Wigger Liahagen er leiar i Gol bygdearkiv. Han har grave i dokumenta og funne ut at den austlege delen av huset vart bygd i 1950.
– Det var Aslak Øynebråten og Engebret Haavelmoen som sette opp bygget. Dei hadde snikkarverkstad i den delen av bygget som vender mot bensinstasjonen. I 1961 vart huset kjøpt av Mikkelsen & Sønner, som utvida og sette opp eit romsleg tilbygg på vestsida, mot dagens kommunehus, fortel Liahagen. Det er frå denne epoken bygget gjekk under namnet «Lysebo». Mikkelsen & Sønner etablerte ein lampefabrikk, som seinare flytta til Glitre.
Husflidsskule og kommunehus
I 1956 flytta Buskerud kvinnelege husflidsskule inn i andre høgd i snikkarverkstaden. For å få fylket til å etablere skule i Gol, måtte kommunen strekkje seg langt.
– Dei investerte 33.464 kroner i utstyr til skulen, og måtte også vere villige til å dekkje ein tredel av kostnadene til husleige. Kor lenge husflidsskulen vart der, er eg ikkje heilt sikker på. Seinare flytta dei til andre og trede etasje der Meny ligg i dag, før dei til slutt fekk flytte opp på gymnaset, seier Liahagen.
Ca 1980 flytta Husflidsskulen inn i LK bygningen
Fra og med skolevalget i 1994/95 ble Buskerud husflidsskole og Hallingdal gymnas slått sammen under navnet Gol vgs.
I 1971 kjøpte kommunen både lampefabrikken og resten av bygningskomplekset. Då vart bygget brukt som kommunehus fram til 1990, då det nye kommunehuset stod klart.
Kommunestyresal
– Kommunen hadde møta sine i snikkarverkstaden til Øynebråten. Det hugsar eg frå eg sjølv vart vald inn i kommunestyret i 1988, seier Liahagen.
– Det lukta kanskje sagmugg og snikkarverkstad av vedtaka frå den tida?
– Nei, det veit eg ikkje, men snikkarverkstaden fungerte godt som møterom. Bordet har me teke vare på. Det står i bygdearkivet den dag i dag, seier han.
Frå vaksenopplæring til P-plass
På 1980-talet var fleire innom i bygget. Ei tid heldt lensmannskontoret til i den vestre delen. Seinare hadde VINN lokale i bygget. Også teaterverkstaden og kulturskulen var innom ein periode. Siste kapittel har handla om vaksenopplæring. Då folkevalde og kommunale byråkratar flytta inn i nytt kommunehus i 1989, tok Folkeuniversitetet og Opplæringssenteret over. Dei tyna siste rest av bruksverdi ut av huset.
– Det var så forfalle at det var ikkje mykje å ta vare på. Det hadde heller ikkje står lokalhistorisk verdi, sjølv om det har stått der i 67 år og hatt ein veldig variert bruk, seier Liahagen. I haust vedtok politikarane riving og at plassen inn til vidare skal nyttast som parkeringsplass.

Historie: Flyfoto over Gol sentrum som viser lampefabrikken Lysebo i framgrunnen. Ca 1968 (Foto: Digitalt Museum/Gol bygdearkiv)

 

 

Det nye kommunehuset på Dalabakken stod ferdig for innflytting i mars 1989.  Foto: Gol Bygdearkiv

5. og 6.mai 2003 kunne legekontoret og Helsestasjonen flytte frå Gol Helsetun til nybygg knytt saman med Kommunehuset.

Sist oppdatert 30.06.2020 kl. 11:36


Share on FacebookShare on Twitter